กรมอนามัย สำนักโภชนาการ จัดประชุมคณะกรรมการขับเคลื่อนนโยบาย การป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ครั้งที่ 1/2569

ประธานการประชุม : นายแพทย์ปกรณ์ ตุงคะเสรีรักษ์ รองอธิบดีกรมอนามัย

ผู้เข้าร่วมประชุม : นายแพทย์อรรถสิทธิ์ แดงมณี ผู้อำนวยการสำนักโภชนาการ แพทย์หญิงวิสารัตน์ ธีระโกเมน รองผู้อำนวยการสำนักโภชนาการ ทันตแพทย์ณัฐพงค์ กันทะวงค์ ผู้อำนวยการสำนักอนามัยผู้สูงอายุ นายแพทย์วันฉัตร ชินสุวาเทย์ ผู้อำนวยการกองกิจการรมทางกายเพื่อสุขภาพ นายแพทย์ฐิติกร โตโพธิ์ไทย รองผู้อำนวยการกองกิจกรรมทางกายเพื่อสุขภาพ นายแพทย์อัครวัฒน์ เพียวพงภควัต ผู้อำนวยการกองส่งเสริมความรอบรู้และสื่อสารสุขภาพและผู้อำนวยการศูนย์อนามัยที่ 6 ชลบุรี นายแพทย์วิเชียร์ ตันสุวรรณนนท์ ผู้อำนวยการศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี พร้อมด้วยกรรมการและผู้ช่วยเลขานุการคณะกรรมการขับเคลื่อนนโยบาย การป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) กรมอนามัย รวมทั้งสิ้น 25 คน

วัตถุประสงค์การประชุม : เพื่อพิจารณากรอบมาตรการสำคัญและแนวทางการดำเนินงานของกรมอนามัยในการป้องกันและลดโรคไม่ติดต่อ โดยมุ่งเน้นการจัดการปัจจัยเสี่ยงสำคัญ การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ และหารือกรอบ House Model สำหรับการขับเคลื่อนการป้องกันและลด NCDs แบบบูรณาการหลายภาคส่วน

สาระสำคัญของการประชุม
1. ผลการดำเนินงาน โครงการเพิ่มขีดความสามารถ NCDs Prevention Center นำร่องใน 12 อำเภอ ผ่านโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรม 12 สัปดาห์ตามแนวคิด Health Literacy และ Lifestyle Medicine โดยใช้เครือข่ายระดับอำเภอ Health Coach และ Health Station พร้อมติดตามผลรายบุคคลผ่าน AI Dashboard และ Line Group ผลพบว่า ความรอบรู้ด้านสุขภาพเพิ่มจากร้อยละ 85 เป็น 93 พฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์เพิ่มจากร้อยละ 12 เป็น 40 กลุ่มเสี่ยงจัดการความเสี่ยงได้ร้อยละ 11 และกลับสู่ภาวะปกติร้อยละ 8 ตัวชี้วัดทางคลินิกส่วนใหญ่มีแนวโน้มดีขึ้น โดยมีต้นทุนป้องกันประมาณ 1,500 บาทต่อคนต่อปี เทียบกับค่ารักษา 7,000 บาท ลดงบการรักษาได้ประมาณ 258,000 บาทต่อพื้นที่ต่อไป และมีเครือข่ายบุคลากรรองรับการขยายผลครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ
2. ข้อจำกัดที่ผ่านมาของการดำเนินงานด้านส่งเสริมสุขภาพป้องกัน NCDs จากมาตรการด้านอาหาร กิจกรรมทางกาย การคัดกรอง และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่แยกส่วนและพึ่งพาความสมัครใจเป็นหลัก ขณะที่สภาพแวดล้อมยังเอื้อต่อพฤติกรรมเสี่ยง อีกทั้งกลไกด้านงบประมาณ กฎหมาย ภาษี และแรงจูงใจยังไม่เข้มแข็ง ขาดระบบส่งต่อกลุ่มเสี่ยงหลังการคัดกรอง ตลอดจนการประเมินความสำเร็จ ความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ และระบบข้อมูลผลลัพธ์ที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน
3. เสนอกรอบมาตรการสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่ 1) Health Literacy พัฒนาความรู้และทักษะให้ประชาชนตัดสินใจดูแลสุขภาพได้ 2) Healthy Environment สร้างบ้าน โรงเรียน ที่ทำงาน และชุมชนที่เอื้อต่ออาหารสุขภาพและกิจกรรมทางกาย และ 3) Health Promotion & Prevention Services เชื่อมการส่งเสริมสุขภาพ การคัดกรอง การปรับพฤติกรรม และการดูแลกลุ่มเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสอดคล้องกับ Ottawa charter ทั้งการพัฒนาทักษะส่วนบุคคล เสริมพลังชุมชน สร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ จัดทำนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ และปรับระบบบริการให้เน้นการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค โดยที่ประชุมเสนอให้บูรณาการทั้ง 3 มาตรการผ่าน Healthy Cities ภายใต้แนวคิด Health in All Policies ให้ทุกจังหวัดและทุกภาคส่วนร่วมดำเนินงาน ตั้งแต่ท้องถิ่น สาธารณสุข มหาดไทย แรงงาน ศึกษาธิการ อุดมศึกษา โรงเรียน และสถานประกอบการ พร้อมใช้ข้อมูลติดตามผลเพื่อให้ประชาชนมีพฤติกรรมสุขภาพดี ลดปัจจัยเสี่ยงอ้วนและเบาหวาน และลด NCDs อย่างยั่งยืน ทั้งนี้ WHO ระบุว่า Healthy Cities เป็นรูปธรรมสำคัญของแนวทาง Healthy Settings และการดำเนินงานตาม Ottawa Charter และแนวทาง Operational Framework for Primary Health Care ขององค์การอนามัยโลก

ก้าวต่อไป
1. จัดทำ Action Plan ส่งเสริม ป้องกัน และลดโรคอ้วนและ NCDs ของกรมอนามัย โดยผลักดันนโยบายสาธารณะและ Joint KPI ร่วมกับภาคีใน Setting สำคัญ ได้แก่ กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงมหาดไทย และกระทรวงแรงงาน พร้อมเชื่อมการวัดผลลัพธ์สุขภาพกับระบบข้อมูลของ NCDs Prevention Center
2. พัฒนาการสื่อสารความรู้และศักยภาพบุคลากรและประชาชน โดยขยายช่องทาง E-learning และมอบกองส่งเสริมความรอบรู้และสื่อสารสุขภาพเป็นหน่วยงานหลัก
3. มอบทีมเลขานุการและผู้ช่วยเลขานุการปรับ House Model ของคณะทำงานขับเคลื่อนนโยบายด้าน NCDs และปัจจัยเสี่ยง ภายใต้คณะอนุกรรมการขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพดีทุกช่วงวัย ของกระทรวงสาธารณสุข ให้สอดคล้องกับมาตรการสำคัญ ก่อนนำเสนอหน่วยงานที่เกี่ยวข้องพิจารณาร่วมกันต่อไป